مسیر Quant Developer · بخش ۱: مبانی بازار و Market Making · درس ۲
Bid، Ask، Mid Price و Spread
درک دقیق قیمت خرید و فروش، محاسبه Spread، هزینه فوری معامله و عواملی که باعث تغییر فاصله قیمت‌ها می‌شوند.
۱. چهار مفهوم پایه
- Bid: بالاترین قیمتی که در حال حاضر یک خریدار برای خرید پیشنهاد داده است.
- Ask: پایین‌ترین قیمتی که در حال حاضر یک فروشنده برای فروش پیشنهاد داده است.
- Mid Price: میانگین Best Bid و Best Ask؛ یک مرجع ساده برای سنجش موقعیت قیمت، نه لزوماً قیمت قابل معامله.
- Spread: اختلاف بین Best Ask و Best Bid.
- Best Bid — بالاترین پیشنهاد خرید
- 99,990
- Best Ask — پایین‌ترین پیشنهاد فروش
- 100,010
- Mid Price — مرجع میانی قیمت
- 100,000
- Spread — فاصله قیمت فروش و خرید
- 20 USDT
۲. چرا خریدار و فروشنده قیمت متفاوتی می‌بینند؟
در دفتر سفارش‌ها، خریداران قیمت‌هایی را پیشنهاد می‌دهند که حاضرند بپردازند و فروشندگان قیمت‌هایی را ثبت می‌کنند که حاضرند با آن بفروشند. این دو گروه لزوماً روی یک قیمت توافق ندارند.
اگر بخواهی فوراً بخری، معمولاً با بهترین Ask معامله می‌کنی. اگر بخواهی فوراً بفروشی، معمولاً با بهترین Bid معامله می‌کنی؛ مشروط بر اینکه حجم کافی در آن قیمت وجود داشته باشد.
۳. Spread نسبی چیست؟
مقایسه Spread دلاری بین دارایی‌های مختلف گاهی گمراه‌کننده است. برای مقایسه، می‌توان Spread را نسبت به Mid Price محاسبه کرد.
در مثال قبلی:
یعنی Spread برابر ۰٫۰۲ درصد قیمت میانی است. هر ۱ basis point برابر ۰٫۰۱ درصد است؛ پس ۰٫۰۲ درصد معادل ۲ basis point خواهد بود.
۴. چه عواملی Spread را تغییر می‌دهند؟
- نقدشوندگی: بازارهای عمیق‌تر و فعال‌تر معمولاً Spread کمتری دارند، هرچند این موضوع تضمین‌شده نیست.
- نوسان قیمت: در زمان نوسان شدید، بازارساز ممکن است برای جبران ریسک، Spread را افزایش دهد.
- رقابت بازارسازها: رقابت برای گرفتن جایگاه بهتر در صف می‌تواند Spread را کاهش دهد.
- ریسک اطلاعاتی: اگر احتمال معامله با طرفی که اطلاعات بهتری دارد زیاد باشد، بازارساز ممکن است قیمت‌های محافظه‌کارانه‌تری ارائه کند.
- اندازه سفارش و عمق بازار: قیمت بهترین سطح فقط حجم موجود در همان سطح را نشان می‌دهد؛ سفارش بزرگ ممکن است چند سطح قیمت را مصرف کند.
- کارمزد و محدودیت صرافی: ساختار کارمزد، حداقل اندازه سفارش، Tick Size و قوانین صرافی بر استراتژی اثر دارند.
۵. Spread با سود واقعی چه تفاوتی دارد؟
فرض کنیم بازارساز 0.1 BTC را در قیمت 99,990 بخرد و سپس در قیمت 100,010 بفروشد. اختلاف قیمت روی این حجم 2 USDT است، اما سود خالص به هزینه‌ها و وضعیت بازار هم وابسته است.
| مورد | مقدار نمونه |
|---|---|
| سود ناخالص از اختلاف قیمت | ۲ دلار سود |
| کارمزد خرید و فروش (فرضی) | ۰.۴۰ دلار هزینه |
| هزینه یا زیان ناشی از اجرای نامطلوب (فرضی) | ۰.۷۰ دلار هزینه |
| نتیجه خالص نمونه | ۰.۹۰ دلار سود |
اعداد کارمزد و اجرای نامطلوب صرفاً فرضی هستند. کارمزد ۰.۴۰ دلار روی حدود ۱۰,۰۰۰ دلار معامله در هر طرف، یعنی نرخ بسیار پایین حدود ۰.۰۰۲٪؛ همان‌طور که در جدول درس ۱ دیدیم، با کارمزدهای معمول همین معامله زیان‌ده می‌شود. کارمزد را در درس ۷ دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.
۶. مثال عملی: یک بازار با Spread متغیر
در جدول زیر سه وضعیت فرضی را مقایسه می‌کنیم:
| وضعیت بازار | Bid | Ask | Spread | برداشت اولیه |
|---|---|---|---|---|
| بازار عمیق | 99,999 | 100,001 | 2 | فاصله کم؛ رقابت یا نقدشوندگی بالا |
| بازار معمولی | 99,990 | 100,010 | 20 | فاصله متوسط |
| بازار پرریسک | 99,950 | 100,050 | 100 | ممکن است عدم‌قطعیت یا ریسک بالا باشد |
Spread بزرگ‌تر به‌تنهایی به معنی فرصت سودآورتر نیست. ممکن است به این دلیل بزرگ شده باشد که ریسک حرکت قیمت یا احتمال انتخاب نامطلوب بازارساز افزایش یافته است.
۷. چرا این مفاهیم برای Quant Developer مهم‌اند؟
در سیستم Market Making، این اعداد ورودی تصمیم‌گیری مدل هستند. مدل باید تشخیص دهد چه زمانی قیمت‌گذاری رقابتی است، چه زمانی ریسک بازار افزایش یافته و چه زمانی هزینه معامله بخش عمده درآمد احتمالی را از بین می‌برد.
- قیمت‌گذاری بر مبنای Mid Price یا Fair Value
- محاسبه Spread هدف و Spread نسبی
- مقایسه قیمت پیشنهادی با کارمزد و هزینه اجرای معامله
- تحلیل کیفیت اجرا و بررسی اینکه آیا سفارش واقعاً پر شده است
۸. آزمون کوتاه
پاسخ هر سه سؤال را انتخاب کن و نتیجه را بررسی کن.
درس بعدی
در درس سوم وارد Order Book و Matching Engine می‌شویم: سفارش Limit و Market چه تفاوتی دارند، اولویت قیمت و زمان چگونه کار می‌کند و چرا قرار گرفتن در ابتدای صف می‌تواند روی نرخ پر شدن سفارش اثر بگذارد.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست.