مسیر Quant Developer · درس ۱
Market Making چیست و چگونه درآمد ایجاد می‌کند؟
آشنایی با نقش بازارساز، تأمین نقدشوندگی، مفهوم Bid و Ask، و اینکه چرا اسپرد به‌تنهایی سود نیست.
۱. مسئله اصلی چیست؟
فرض کن وارد یک صرافی رمزارز شده‌ای و می‌خواهی یک بیت‌کوین بخری. چه کسی باید حاضر باشد بیت‌کوینش را به تو بفروشد؟
در بازارهای نقدشونده، معمولاً سفارش‌های خرید و فروش زیادی وجود دارند. اما در بازار کم‌عمق ممکن است سفارش مناسبی پیدا نکنی یا مجبور شوی دارایی را با قیمتی نامطلوب بخری.
Market Maker یا بازارساز با قرار دادن هم‌زمان سفارش‌های خرید و فروش به تأمین نقدشوندگی کمک می‌کند. او تلاش می‌کند از اختلاف قیمت‌ها درآمد کسب کند، اما هم‌زمان باید ریسک تغییر قیمت و موجودی دارایی را مدیریت کند.
۲. Bid، Ask و Spread
دفتر سفارش (Order Book) فهرست همه سفارش‌های خرید و فروشی است که هنوز پر نشده‌اند. فرض کنیم دفتر سفارش BTC/USDT این شکل را دارد:
از این دفتر سفارش، چهار عدد کلیدی به دست می‌آید:
- Best Bid — بالاترین قیمت خرید
- 99,990
- Best Ask — پایین‌ترین قیمت فروش
- 100,010
- Mid Price — قیمت میانی
- 100,000 USDT
- Spread — فاصله خرید و فروش
- 20 USDT
فرمول قیمت میانی
فرمول Spread
۳. بازارساز چگونه معامله می‌کند؟
فرض کن استراتژی این دو سفارش را در بازار قرار می‌دهد:
- سفارش خرید: 99,990 دلار
- سفارش فروش: 100,010 دلار
اگر هر دو سفارش با حجم 0.1 BTC پر شوند، سود ناخالص، پیش از کارمزد و سایر هزینه‌ها، چنین است:
این یک مثال ساده‌شده است. در بازار واقعی ممکن است سفارش خرید پر شود ولی سفارش فروش پر نشود. در این حالت، بازارساز 0.1 BTC موجودی خواهد داشت و در معرض تغییر قیمت بیت‌کوین قرار می‌گیرد.
کارمزد را فراموش نکن
حالا همین معامله را با کارمزد حساب کنیم. ارزش هر طرف معامله تقریباً این است:
کارمزد روی همین ۱۰,۰۰۰ دلار و برای هر دو طرف (خرید و فروش) گرفته می‌شود. با چند نرخ کارمزد فرضی:
| نرخ کارمزد هر طرف (فرضی) | کارمزد کل دو طرف | سود ناخالص | نتیجه خالص |
|---|---|---|---|
| ۰.۱٪ | ۲۰ دلار پرداختی | ۲ دلار | ۱۸ دلار زیان |
| ۰.۰۲٪ | ۴ دلار پرداختی | ۲ دلار | ۲ دلار زیان |
| ریبیت ۰.۰۱٪ (صرافی به تو می‌پردازد) | ۲ دلار دریافتی | ۲ دلار | ۴ دلار سود |
با این اسپرد، بازارسازی فقط وقتی سودده است که کارمزد بسیار پایین باشد یا صرافی به ازای سفارش‌های Limit به بازارساز ریبیت (Rebate) بپردازد. به همین دلیل بازارسازها معمولاً با صرافی‌ها درباره سطح کارمزد مذاکره می‌کنند.
۴. چرا Market Making پیچیده‌تر از ثبت دو سفارش است؟
- Pricing: قیمت مناسب خرید و فروش چیست؟
- Order Sizing: چه حجمی از دارایی باید سفارش داده شود؟
- Inventory Risk: اگر موجودی بیش از حد افزایش پیدا کرد، چه باید کرد؟
- Adverse Selection: آیا سفارش درست پیش از حرکت نامطلوب بازار پر می‌شود؟
- Execution: احتمال پر شدن سفارش چقدر است و در صف چه جایگاهی دارد؟
- Risk Management: چه زمانی باید سفارش‌ها را لغو یا استراتژی را متوقف کرد؟
بنابراین بیشینه‌کردن Spread به‌تنهایی هدف مناسبی نیست. هدف، بهبود عملکرد خالص استراتژی در چارچوب محدودیت‌های ریسک است.
۵. ارتباط این مفهوم با برنامه‌نویسی
یک معماری ساده برای سیستم Market Making می‌تواند از این اجزا تشکیل شود:
- Market Data دفتر سفارش، معاملات و قیمت بازار
- Pricing Engine ارزش منصفانه (Fair Value)، اسپرد و Skew
- Risk Engine محدودیت موجودی و موقعیت، توقف اضطراری (Kill Switch)
- Execution Engine ثبت، اصلاح، لغو و پیگیری سفارش‌ها
- Monitoring & Analytics PnL، Markout، نرخ پر شدن سفارش‌ها و خطاها
مهارت Backend در دریافت داده، مدیریت وضعیت سفارش، پردازش رویدادها، اجرای سفارش و مانیتورینگ کاربرد مستقیم دارد. مدل‌سازی قیمت و تحلیل آماری نیز به دانش تخصصی Quant نیاز دارند.
۶. تمرین این درس
گزینه مناسب هر سؤال را انتخاب کن و در پایان نتیجه را ببین.
درس بعدی
در درس دوم، Bid، Ask، Mid Price و Spread را عمیق‌تر بررسی می‌کنیم؛ از جمله اینکه چرا Spread در بازارهای مختلف تغییر می‌کند، کارمزد Maker و Taker چه فرقی دارند، و چه عواملی بر ارزش ثبت یک سفارش Limit اثر می‌گذارند.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست.